Programma 3 Wonen en werken in Winterswijk

Winterswijk heeft een uniek landschap met veel bijzondere planten en dieren. Om dit te behouden leggen we veel nadruk op de bescherming en verbetering van de biodiversiteit. Wij vinden een veilige, gezonde leefomgeving met een goede infrastructuur, duurzaamheid en sociale cohesie belangrijk. Die gemeente maken we samen. De betrokkenheid en saamhorigheid van mensen bij hun wijk, buurtschap of dorp vinden we daarin cruciaal. We creëren voor iedereen een waardevolle leefomgeving die schoon, heel en veilig is. Bereikbaarheid en verkeersveiligheid vinden we van groot belang; elke Winterswijker - jong of oud, voetganger, fietser of automobilist - moet zich veilig kunnen voelen en bewegen.  

We houden het centrum aantrekkelijk voor inwoners en bezoekers. 

We stimuleren wijkkracht door het realiseren van een laagdrempelige ingang bij de gemeente voor vragen op alle domeinen.  

Relevante documenten:

• Groenstructuurplan Winterswijk
• Omgevingsvisie buitengebied
• Beleidsvisie landschap en biodiversiteit

• We werken transparant en resultaatgericht samen met ROVA aan een veilige, schone en goed onderhouden openbare ruimte. De kwaliteit van de uitvoering wordt maandelijks gemonitord met beeldschouwrapportages. De uitkomsten worden gezamenlijk besproken en waar nodig vertaald naar concrete verbetermaatregelen.
• Naast de beeldschouwen monitoren we maandelijks het aantal meldingen en klachten van inwoners over de beeldkwaliteit van de openbare ruimte. Door de resultaten van beeldschouwen en meldingen te combineren, krijgen we inzicht in de ervaren kwaliteit en kunnen we de uitvoering gericht bijsturen.
• De inzet van mensen en middelen wordt transparant verantwoord via het verrekenmodel. Hiermee ontstaat inzicht in de relatie tussen de geleverde prestaties, de gemaakte kosten en de gerealiseerde beeldkwaliteit. Deze informatie vormt de basis om de inzet van capaciteit en budgetten continu te optimaliseren.

• Wijzigingen in de mate van groenonderhoud en bermbeheer leiden tot een ander straatbeeld. Hierover communiceren we met onze inwoners.
• De eenheidsprijzen zijn in beeld. Hieruit blijkt dat het totale budget voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte niet toereikend is om aan gemaakte kwaliteitsafspraken te kunnen voldoen. Hierop is geanticipeerd in de begroting. Echter, het totale budget is onder meer onderhevig aan wijzigingen in areaal en materiaalkosten. Dit brengt een bepaalde onzekerheid met zich mee.

Samen met inwoners en ondernemers zorgen we voor een schone leefomgeving. We waarborgen een optimale milieukwaliteit en richten ons op de basisvoorwaarden gezond, schoon en veilig. Voor het onderhoud van de riolering maken we transparante keuzes op basis van een risicoafweging. Om in de toekomst gezond en veilig te kunnen wonen, verkleinen we de kans op wateroverlast, droogte en hittestress.

Relevante documenten:

• Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028.
• Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda (raadsbesluit september 2022).
• Huishoudelijk grondstoffenbeleid Winterswijk 2024-2030 (raadsbesluit februari 2024).
• Afvalstoffenverordening Winterswijk 2015.
• Uitvoeringsbesluit afvalstoffenverordening Winterswijk 2018. 

1. ROVA legt maandelijks via de (beeld)schouwrapportages verantwoording af over de kwaliteit van het beheer van de openbare ruimte en de afvalinzameling. De rapportages geven inzicht in de gerealiseerde beeldkwaliteit, het aantal meldingen over de openbare ruimte en de prestaties van de afvalinzameling, waaronder de ingezamelde hoeveelheden per afvalstroom.
2. Daarnaast monitoren we het aantal klachten over de afvalinzameling, met als uitgangspunt maximaal 2,0 klachten per 1.000 aansluitingen. Door deze resultaten periodiek te bespreken, kunnen we de dienstverlening gericht verbeteren en waar nodig bijsturen.
3. Ook volgen we de voortgang van de maatregelen uit de uitvoeringsagenda van de klimaatstrategie (tot en met 2027). Verbeteringen in de afvalinzameling dragen bij aan een hogere afvalscheiding, minder restafval en betere klimaat- en duurzaamheidsprestaties van de gemeente.

• Draagvlak en inzet van inwoners
  Het behalen van de klimaatdoelstellingen en een schone leefomgeving is mede afhankelijk van de inzet van inwoners. Goede communicatie en participatie zijn essentieel om betrokkenheid en gewenst gedrag te stimuleren.
• Prijsstijgingen
  Stijgende prijzen van materialen, brandstoffen en personele inzet kunnen leiden tot hogere uitvoeringskosten. Ondanks de opgenomen prijsindexering blijft dit een financieel risico.
• Klimaatverandering
  Extreem weer en klimaatverandering vragen om extra investeringen in beheer, onderhoud en klimaatadaptieve maatregelen, waardoor de kosten de komende jaren naar verwachting zullen toenemen.

Winterswijk wil dat de huidige kwaliteiten - klimaat, biodiversiteit, cultuurhistorisch erfgoed en natuurlijke voorraden - ook beschikbaar zijn voor volgende generaties. Duurzaamheid gaat over het beschermen en behouden van deze waarden. Omdat we wel de gevolgen ondervinden van de verandering van het klimaat, is het ook een ambitie om ons daarop voor te bereiden. In 2050 is Winterswijk klimaatneutraal, energieneutraal en circulair. 

Relevante documenten:

• Akkoord van Groenlo
• Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek
• RES Achterhoek
• Raadsbesluit 26 februari 2026 Moratorium wind op land

• Gemiddeld bezoeken 120 mensen per maand ons Centrum Duurzaam Winterswijk.
• Gemiddeld hebben we iedere maand duizend digitale bezoekers op ons platform Duurzaam Winterswijk.

Het behalen van de opwekdoelstellingen is sterk afhankelijk van technische factoren, zoals de aansluitingsmogelijkheden op het elektriciteitsnet. Ook is het afhankelijk van politieke keuzes rondom de opwek van duurzame energie. 

We willen dat Winterswijk een aantrekkelijke plaats is om te wonen, te werken en te recreëren. Het buitengebied is een belangrijke parel van Winterswijk en verdient een aanpak waarbij we de handen ineenslaan. In de buurtschappen streven we naar behoud van leefbaarheid. In het centrum komen wonen en culturele functies samen, waarbij ontmoeten, ontdekken en ontplooiing voorop staan. Nieuwe ontwikkelingen krijgen de ruimte, met behoud van kwaliteit van de leefomgeving.  

Relevante documenten:

• Woonvisie gemeente Winterswijk 2020-2025.
• Volkshuisvestelijk afwegingskader woningbouw Winterswijk 2019-2025.
• Structuurvisie kom Winterswijk 2010-2020.
• Groenstructuurplan Winterswijk.
• Omgevingsvisie buitengebied.
• Beleidsvisie landschap en biodiversiteit.
• Centrumvisie 2021.

• Jaarlijks worden gemiddeld 100 woningen gerealiseerd, in totaal 1.403 nieuwe woningen in de periode 2025 tot en met 2035. We monitoren het aantal gerealiseerde woningen. Nieuwe woningbouwplannen moeten inspelen op een 'mismatch' tussen vraag en aanbod op de Winterswijkse woningmarkt. (Woon- en Vastgoedmonitor 8RHK en Volkshuisvestingsprogramma Winterswijk) In 2026/2027 worden nieuwe afspraken gemaakt over de Woondeal.
• Met de Woondeal Achterhoek hebben wij ons gecommitteerd aan de opgave om 66% betaalbare woningen te realiseren gedurende de looptijd.

Dit beleidsveld bestaat uit veel verschillende activiteiten en daarom benoemen wij geen specifieke risico's. In elk project of in elke activiteit worden de risico's zelfstandig afgewogen. Algemene risico's bij gebiedsontwikkeling en wonen zijn prijsstijgingen, denk bijvoorbeeld aan bouw- en investeringskosten. Daarnaast zorgen stikstofdepositie en netcongestie voor uitdagingen binnen dit beleidsveld. 

Wij koesteren de hoeveelheid en verscheidenheid aan bedrijven in Winterswijk. Bedrijvigheid en de nabijgelegen werkgelegenheid zijn van vitaal belang voor de leefbaarheid en aantrekkingskracht van Winterswijk. Bedrijven moeten voldoende ruimte hebben om zich te ontwikkelen. Samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid wordt voortgezet. Wij streven naar een stabiele arbeidsmarkt. 

In samenwerking met de sector zorgen we jaarrond voor voldoende aanbod in vrijetijdsbesteding. We kijken hierbij ook nadrukkelijk naar evenementen.  

We dragen Winterswijk als merk uit, binnen en buiten Nederland. Ook onderhouden we duurzame relaties met regionale, landelijke en buitenlandse samenwerkingspartners. Daarnaast maken we actief gebruik van (Europese) subsidies voor de realisatie van onze activiteiten.  

Relevante documenten:  

• Beleidsnota Economie Winterswijk 2017.
• Omgevingsvisie buitengebied 2019.
• Centrumvisie 2021.
• Raadsbesluit Heroverwegen locatiekeuze bedrijventerrein d.d. 23 maart 2023.
• Nota (EU) regionale samenwerking & lobby 2025-2029.

• Beschikbaarheid van direct uit te geven bedrijventerrein op korte termijn.
• Leegstandsontwikkeling op bedrijventerreinen.
• Langetermijnreservering voor voldoende nieuwe bedrijventerreinen volgens vraag- en aanbodontwikkeling, zoals vastgelegd in het Regionaal Programma Werklocaties.
• Groei van het aantal arbeidsplaatsen in Winterswijk (registratie op basis van de provinciale werkgelegenheidsenquête).
• Aantal vierkante meters leegstand in het winkelcentrum.
• Aantal bezoekers aan het winkelcentrum.

• Er is geen vrij uit te geven bedrijventerrein meer beschikbaar. Concrete vraag op korte termijn kunnen we niet bedienen. Van De Vlijt is een aantal kavels beschikbaar. Dit is niet voldoende voor de lange termijn. Dit stelt bedrijven mogelijk voor de keus om uitbreiding uit te stellen dan wel uit te wijken naar een locatie buiten Winterswijk, met verlies aan werkgelegenheid als gevolg.
• Netcongestie kan, door gebrek aan aansluitmogelijkheden, een  negatief effect hebben op het vestigingsklimaat voor zowel ondernemers als inwoners. 
• Energiecrisis, handelstarieven, oorlogen en andere geopolitiek onrust geven veel economische onzekerheid, met risico op korte termijn inflatie en lange termijn recessie. Dit kan doorwerken in consumentenvertrouwen en -bestedingen, met gevolgen voor alle economische sectoren.
• De ontwikkelingen in online shoppen vormen een structurele bedreiging voor de vitaliteit van het winkelcentrum.
• De btw-verhoging op logies van 9 naar 21% zet druk op recreatiesector. Vakantie wordt duurder voor de gast en de concurrentiepositie met het buitenland verslechtert. Dit kan leiden tot minder toeristische overnachtingen en minder omzet in horeca en winkels.
• Fiscale maatregelen die leiden tot een lager rendement op verhuur van vakantiewoningen kunnen leiden tot waardedaling van dit vastgoed, overaanbod en potentieel meer leegstand.

Baten
Het nadeel van € 50.000 aan de batenkant betreft de structurele aframing van de baten van de landschapsprojecten subsidieregeling. Deze liep in tegenstelling tot de vorige regeling niet over een periode van vier jaar maar slechts over 1 (2026) en is daarom afgeraamd, zie ook de aframing van de lasten (€ 100.000 onderstaand). 

Lasten
Het voordeel van € 474.000 aan de lastenkant bestaat met name uit :

Incidentele bijraming beheersysteem openbare ruimte
Voor de implementatie  en het operationeel gaan van van het  nieuwe beheersysteem voor onze openbare ruimte is in 2027 een incidenteel budget van € 128.000 benodigd. Vanaf 2028  wordt in programma 4 €35.000 structureel in het ICT budget in de begroting opgenomen om uitvoering te kunnen geven aan deze structurele taak.   

Verkeersonderzoek Jaspersweg
Op basis van de aangenomen motie 'Jaspersweg'   op 29 januari 2026 wordt voorgesteld een voorbereidingsbudget van € 25.000 op te nemen bestaande uit een kostenonderzoek, ontwerp en oplevering kostenraming.

Verkeersonderzoek Corleseweg
Op basis van het aangenomen amendement 'Kern Corle 30 km/uur'  van 29 januari 2026 wordt voorgesteld een voorbereidingsbudget van € 25.000 op te nemen bestaande uit een kosten onderzoek, ontwerp en oplevering kostenraming. Deze voorbereidingskosten zijn gebaseerd op een middelgroot herinrichtingsproject. 

Lagere lasten biodiversiteit en landschap
Betreft de structurele aframing van de lasten inzake de landschapsprojecten subsidieregeling. Deze liep in tegenstelling tot de vorige regeling niet over een periode van vier jaar maar slechts over 1 (2026) en is daarom afgeraamd voor de komende jaren. 

Lagere Rova bijdrage beheer openbare ruimte
Dit wordt met name verklaard door de besparingsdoelstelling van € 60.000 voor onderhoud sportvelden met ingang van  januari 2027.   

Doorbelaste kapitaallasten en bedrijfsvoering
Dit betreft de doorbelaste bedrijfsvoering en kapitaallasten, zie bijlage 5 Uitgangspunten. 

Baten
Het voordeel van € 54.000 aan de batenkant bestaat met name uit :

Structurele bijraming rioolheffing
De structureel begrote bijraming van € 95.000 van de rioolheffing 2027 vloeit voort uit de Consumenten prijs index (CPI) index van 2,1% uit de meicirculaire 2026.  

Structurele onttrekking aan de voorziening riolering 
Op basis van 100% kostendekkende rioolheffing en het gemeentelijk waterplan (GWP) wordt de voorziening riolering in 2027 met € 69.000 minder onttrokken. Dit wordt verklaard doordat de rente op langlopende leningen lager is dan voorgaand jaar. Daardoor zijn de rentelasten lager en hoeft er minder geld uit de voorziening onttrokken te worden dit jaar.  

Structurele bijraming afvalstoffenheffing
De structurele bijraming van de begrote afvalstoffenheffing met € 157.000  is gebaseerd op 100% kostendekkende reinigingsbegroting 2027. Dit wordt verklaard door lagere baten van € 126.000 via Verpact te ontvangen vergoeding voor de ingezamelde van plastic ,metalen en drankkartons (PMD) voortvloeiend uit de nieuwe samenwerkingsovereenkomst.  Daarnaast wordt dit verklaard door een hogere vergoeding van € 31.000 aan ROVA voor de afvalverwerking mede als gevolg van hogere verwerkingskosten voor groente-, fruit- en tuinafval (GFT)  en Plastic metalen en drankkartons (PMD).  

Lasten
Het voordeel van € 156.000 aan de lastenkant bestaat met name uit de lagere doorbelaste kapitaallasten en bedrijfsvoering, zie bijlage 5 Uitgangspunten. 

Baten
Het nadeel van € 567.000 aan de batenkant bestaat met name uit een incidentele aframing rijks subsidie van klimaat en energiebeleid (CDOKE) gelden in 2027. Deze baten zijn in 2027 incidenteel opgenomen in de algemene uitkering binnen programma 5. 

Lasten
Het nadeel van € 1.110.000 aan de lastenkant bestaat uit een per saldo structurele aframing rijks subsidie van klimaat en energiebeleid (CDOKE) gelden (€ 438.000) , een structurele bijraming van de bijdrage aan de Omgevingsdienst Achterhoek (€ 141.000) en hogere doorbelaste kapitaallasten en bedrijfsvoering, zie bijlage 5 Uitgangspunten. De SPUK regeling CDOKE mag de gemeente aanwenden voor het aannemen van mensen voor de realisatie van doelen uit de klimaatwet. Ook het inhuren van externe deskundigen is toegestaan. Dit kan voor meerdere jaren. De aframing van de lasten is noodzakelijk omdat de uit de CDOKE gedekte loonkosten zijn opgenomen in de totale loonsom binnen programma 5. 

Baten
Het voordeel van € 476.000 aan de batenkant wordt verklaard door de subsidie voor de gebiedsontwikkeling Winterswijk. Eind 2025 is door de provincie Gelderland een subside toegezegd  voor de periode 2025-2028 inzake 'Verkenning Gebiedsontwikkeling Winterswijk' welke toen niet tijdig verwerkt kon worden. Daarom is deze nu als mutatie opgenomen voor 2027. 

Lasten
Het nadeel van € 1.188.000 aan de lastenkant wordt met name verklaard door :

Incidentele bijraming uitvoering van het project 'Verkenning Gebiedsontwikkeling Winterswijk' incl. bijraming participatiebudget
Zie de toelichting bij het voordeel inzake de ontvangen subsidie van provincie Gelderland, betreffen de geraamde lasten.

Incidentele bijraming voor omgevingsvisie gemeente Winterswijk 
Betreft een bijraming voor het opstellen van de omgevingsvisie Winterswijk waarin diverse omgevingsvisies tot een samengevoegd worden. 

Doorbelaste kapitaallasten en bedrijfsvoering
Dit betreft de doorbelaste bedrijfsvoering en kapitaallasten, zie bijlage 5 Uitgangspunten. 

Er zijn geen te verklaren afwijkingen per beleidsveld groter dan € 50.000.

In de begroting 2027-2030 zijn binnen dit programma diverse kredieten opgevoerd. Hieronder vindt u de kredieten, die voor 2027 zijn opgenomen.

Voor een volledig overzicht van de kredieten die zijn opgenomen in de begroting 2027-2030 verwijzen wij naar bijlage 4.

Er zijn geen mutaties in de begroting 2027